Band stad en haven steeds hechter.

De Rotterdamse haven zit in een transitie door de automatisering, digitalisering en de overgang van fossiele naar duurzame energie. Om een aantrekkelijke regio te blijven voor bedrijven en bewoners, zullen haven en stad nog meer op elkaar moeten bouwen.

De Nederlandse economie en ook de haven van Rotterdam scoren hoog op internationale ranglijsten. Volgens het Global Competitiveness rapport van het World Economic Forum staat Nederland op de vierde plaats van meest concurrerende economieën ter wereld. Voor de haveninfrastructuur staat Nederland op de eerste plaats wereldwijd. De Rotterdamse haven draagt daarmee bij aan de aantrekkelijkheid van Nederland en de Rotterdamse regio voor internationale bedrijvigheid.

Rotterdam is de best verbonden haven van Europa. In de Liner shipping Connectivity Index staat Nederland op de zesde plaats wereldwijd, als beste land buiten Azië. In Europa is de Rotterdamse haven voor zowel rederijen als verladers de meest aantrekkelijke plaats voor logistiek. Dat komt door de goede haventoegang, de kwaliteit van de dienstverleners in de haven en de zeer moderne en efficiënte terminals.

De haven groeit

De werkgelegenheid en winstgevendheid van de bedrijven in de haven nemen toe, blijkt uit de meest recente Havenmonitor. De haven vertegenwoordigt 14% van de totale werkgelegenheid in Rijnmond en 25% van de toegevoegde waarde van de regio. Zowel transport en overslag als de industrie in de haven groeien de afgelopen paar jaar weer en er worden investeringen gedaan in productiecapaciteit en nieuwe bedrijfsmiddelen (zie figuur 1 en 2).

De groei van de directe toegevoegde waarde en werkgelegenheid heeft ook een positieve invloed op de indirecte economische effecten. Door inkoop van havenbedrijven in Rotterdam en elders in Nederland ontstaat ook daar meer economische activiteit. Een interessante ontwikkeling is het toegenomen aandeel zakelijke dienstverlening in de totale inkoop (zie figuur 3).

De haven verandert

De economie van de haven verandert en daarmee ook de arbeidsmarkt en op den duur ook de havenidentiteit van de stad en de relatie tussen stad en haven.

Groeiend aandeel automatisering

Een dominante ontwikkeling is de automatisering die grote gevolgen heeft voor het logistieke proces. Daardoor verandert ook de positie van de mens in de keten, steeds minder in de fysieke uitvoering, steeds meer in de besturing, inrichting en onderhoud van systemen. Overslagbedrijven zijn al voor een aanzienlijk deel geautomatiseerd en nieuwe terminals gaan daar steeds verder in. De proeven met ‘platooning trucks’ en onbemande vaartuigen laten zien dat het transport in diezelfde richting gaat.

Toenemende digitale ondersteuning van transport

Steeds vaker is ook de digitale dienstverlening een onderscheidend onderdeel van het havenproduct. Dat verandert ook de positie van de haven. Als knooppunt van goederen en vervoersmiddelen, maar ook van informatie en financiële stromen, moet een haven in staat zijn een veelheid aan partijen met elkaar te laten communiceren en te voorzien van relevante data over de activiteiten in de haven. In toenemende mate vragen klanten en gebruikers van de haven ook om digitale dienstverlening voor het nog efficiënter kunnen organiseren van hun logistiek. In samenwerking met hen wordt geïnvesteerd in digitale toepassingen. Zowel het Havenbedrijf Rotterdam, dochterbedrijf Portbase als private initiatieven zorgen ervoor dat de haven van Rotterdam hiermee een koploper is.

Verandering van bedrijven door energietransitie

De opgave om andere energiebronnen te gebruiken en een veel hogere efficiëntie te behalen in het energiegebruik is een opgave voor haven en stad gezamenlijk. Het vraagt om investeringen in een nieuw soort infrastructuur, zoals warmteleidingen, en in nieuwe energieopwekking, zoals offshore windparken. In de lange termijn ramingen heeft het Havenbedrijf Rotterdam een aantal scenario’s doorgerekend. In de scenario’s waar wereldwijd serieus werk wordt gemaakt van het klimaatakkoord betekent dat een grote verschuiving in ladingsoorten. Vooral de fossiele brandstoffen zullen veel minder verhandeld worden en dus minder ruimte in de haven vragen. Die vrije ruimte is vervolgens nodig om activiteiten in de circulaire economie te starten, om nieuwe maakindustrie te faciliteren en om nieuwe energiedragers, zoals waterstof, in de haven te kunnen produceren of behandelen.

Andere werkgelegenheid in en om de haven

De arbeidsmarkt in de haven verandert, net als de havensector zelf. De energietransitie vraagt om steeds complexere installaties, met meer onderlinge verbondenheid, daarvoor zijn meer technisch opgeleide mensen nodig. Verdere automatisering brengt met zich mee dat er meer mensen bezig zullen zijn met het bouwen, instellen en onderhouden van machines en systemen dan met het fysiek aansturen ervan. De groei in overslag in de haven zal dan niet gepaard gaan met een evenredige groei van de werkgelegenheid in het fysieke havenwerk maar juist in de ICT en elektrotechniek. Door digitalisering ontstaan er nieuwe functies in de logistieke keten op het gebied van informatievoorziening, planning en boeken van transport. Dat heeft invloed op de werkzaamheden van transporteurs, logistiek dienstverleners en tussenpersonen in het transport. Er zijn meer mensen nodig met kennis van IT-platformen, data management en programmeren. Al deze ontwikkelingen wijzen in dezelfde richting: er is meer opleiding nodig en de werkzaamheden zijn in mindere mate aan de kade gebonden. Een groot deel van het werk kan elders plaatsvinden en betreft soms zelfs uitgesproken ‘stedelijke’ functies. Stad en haven worden daardoor ook steeds meer één arbeidsmarkt en beide moeten ervoor zorgen dat de regio aantrekkelijk is voor zowel werkenden als bedrijven.

Figuur 1: Toegevoegde waarde haven Rotterdam, x 1mln euro
Figuur 2: Werkgelegenheid in Rotterdamse haven, arbeidsplaatsen
Figuur 3: Aandeel zakelijke dienstverlening in totale inkoop

Stad en haven meer verbonden

Door de veranderingen die de toenemende digitalisering en automatisering en de energietransitie met zich meebrengen, hebben stedelijke- en havenfuncties elkaar meer nodig dan ooit. Bedrijven in de haven gaan meer gebruikmaken van zakelijke dienstverlening in de stad. De kwaliteit van de beroepsbevolking neemt in belang toe als concurrentiefactor, de ruimtelijke ontwikkeling voor nieuwe activiteiten combineert wat traditioneel als haven- en stedelijke functies wordt gezien. Het succes van de haven en de stad hangt daardoor met elkaar samen. Voor een succesvolle regio moeten haven én stad dus aantrekkelijk zijn voor werknemers, studenten/scholieren, bedrijven en andere organisaties.

Terug naar boven

Bekijk meer cijfers

Bekijk het EVR dashboard