Werk maken van een duurzame loopbaan.

Duurzaamheid gaat niet alleen over onze planeet maar ook over onze carrière. Niet de afstap van de arbeidsmarkt moeten we goed organiseren, maar juist de op- en overstap, pleit Marjolein ten Hoonte, directeur arbeidsmarkt en MVO bij Randstad.

Lang hebben we alleen de planeet circulair benaderd. Volgens de filosofie ‘cradle to cradle’ moeten alle grondstoffen en materialen kunnen worden hergebruikt. Maar duurzaamheid heeft volgens mij ook te maken met de wijze waarop wij omgaan met mensen. Kunnen we ook in ons eigen leven dat wat we doen en ervaren steeds als een belangrijk ingrediënt of grondstof voor de volgende stap zien? En wie kan ons helpen dat op die manier te verzilveren?

Duurzame arbeidsmarkt
Mensen maken deel uit van de economie, arbeidsmarkt en de samenleving. Het is hoog tijd dat we duurzaamheid op een eigentijdse wijze voor elkaar gaan organiseren. In het zogeheten middellangetermijnadvies dat de Sociaal-Economische Raad (SER) medio 2021 uitbracht, spreekt men over een ‘van werk naar werk-structuur’, over het duurzaam organiseren van een arbeidsmarkt en over brede welvaart. Het is van belang dat mensen over de arbeidsmarkt, een loopbaan lang, kunnen bewegen wanneer zij dat zelf willen of wanneer daar vanuit de werkgever behoefte aan is. Er is volgens mij een steunstructuur nodig waarin mensen geholpen worden steeds de weg naar werk weer terug te vinden in plaats van de weg naar een uitkering. 

Zoals we grote stappen dienen te zetten voor het klimaat en het uitputten van onze planeet een halt toe moeten roepen, zo dienen we ook naar onszelf en elkaar te kijken. Arbeid is in de westerse wereld een schaars goed aan het worden. Het is niet alleen de vraag of we over genoeg mensen beschikken maar ook of we over de juiste skills en competenties beschikken. 

En of werk, en een bepaald soort werk, niet alleen voor een bepaalde groep in onze samenleving nog steeds goed geregeld is. Het ontwerpen van een duurzame manier van samenleven en daarmee een duurzame arbeidsmarkt ligt voor de hand.

Van baan- naar werkzekerheid
Duurzaamheid voor mensen zou betekenen dat je op elk moment van je leven belangrijke aspecten als wonen, werken, leren, zorgen en uitrusten op een goede manier voor jezelf kan organiseren. Dan ervaren wij mensen zekerheid. Ten diepste is het een verantwoordelijkheid van ieder mens persoonlijk. 

Je werkgever en een publieke instantie kunnen je daarbij helpen op het moment dat dit nodig is. Ook bedrijven hebben er belang bij. Er zal altijd vraag zijn naar talent. Bedrijven weten dat in deze zich snel ontwikkelende wereld het aanpassingsvermogen van de organisatie belangrijk is. 

Werk en inkomen is in ons land decennialang synoniem geweest aan de verwachting dat men nagenoeg een leven lang bij één werkgever blijft. Daar ontleenden we onze bestaanszekerheid aan. We konden erop vertrouwen, er was sprake van een duurzame arbeidsrelatie. Vandaag de dag dienen we met een iets andere bril naar onze bestaanszekerheid te kijken. Niet meer vanuit ‘lifetime employment’ bij één werkgever maar op een nieuwe manier. We zeggen dan vaak – en ook een beetje gemakkelijk – van ‘baan- naar werkzekerheid’. Vandaag is het duurzamer om juist niet te vertrouwen op een loopbaan bij één werkgever. Tegenwoordig maakt deze afhankelijkheid je leven en loopbaan juist onzekerder. Tenminste, als je er geen goede afspraken over hebt gemaakt en zelf geen actieve regie over je werk en loopbaan voert.

Het is van belang dat we niet meer weglopen voor moeilijke maar essentiële vragen. Vragen zoals: Wat doe ik nu en kan ik dat blijven doen? Ben ik vitaal genoeg om te werken, hoe staat het met mijn financiële vitaliteit en kan ik van koers veranderen? Heb ik een netwerk dat iets voor mij kan betekenen en ben ik bereid ook iets voor mijn netwerk te doen? Duurzaamheid voor mensen bestaat eigenlijk uit het onder ogen zien van bovengenoemde vragen, en er niet voor weglopen maar er proactief mee aan de slag te gaan. En dat vanaf jongs af aan, dus vanaf de schoolbanken.

Anders denken en samenwerken
Als lifetime employment bij een werkgever tot het verleden behoort, dan dienen we ons daar veel beter op voor te bereiden dan we nu doen. Samen met onze werkgevers, de vakbonden, opleiders en publieke partijen zoals uitkeringsinstanties en overheden. Er is een nieuwe manier van samenwerken én samen denken nodig. Wanneer we vandaag zonder werk raken, kunnen we een uitkering aanvragen. Maar mijns inziens hebben we in een duurzame arbeidsmarkt helemaal geen uitkering meer nodig. In plaats daarvan komt nieuw werk en ‘reisgeld’ om ons daarnaartoe te brengen. Met andere woorden: onze nieuwe zekerheid bestaat uit de zekerheid om een loopbaan vorm te kunnen geven bij verschillende werkgevers. Niet de afstap van de arbeidsmarkt dient goed georganiseerd te zijn, maar juist de op- en overstap!

Mensen hebben nu en in de toekomst duurzame loopbanen nodig en daar kunnen werkgevers een grote rol bij spelen. Werkgevers zouden niet meer moeten inzetten op onderbrekingen in loopbanen maar medeverantwoordelijk moeten zijn voor transfers in loopbanen. In een circulaire economie beperk je afval en uitval. Voor mensen kunnen we uitval uit de arbeidsmarkt ook beperken. We hebben de komende decennia iedereen hard nodig, want de huidige personeelsschaarste zet nog wel even door. Iedereen die kan en wil werken zou zich een plek op de arbeidsmarkt moeten kunnen verwerven op een manier die bij hem of haar past. Op basis van behoefte, vaardigheden en competenties. En niet op basis van cv, geslacht, afkomst en huidige status op de arbeidsmarkt. Pas dan kunnen we van een duurzame en inclusieve arbeidsmarkt spreken. Werkgevers dienen zich daar bewust van te zijn en zich open te stellen voor minder eenvormige arbeidsrelaties dan tot op de dag van vandaag het geval is. 

Werknemers en werkgevers dienen moderne, wederkerige en duurzame arbeidsrelaties te ontwerpen. Daarbij moet opstappen en overstappen centraal staan. Afstappen zou beperkt moeten blijven tot tijd voor opleiden, even uitrusten en bezinnen, of een welverdiende oude dag. Het kan als we echt duurzaam durven te denken en doen. 

Terug naar boven