Is Rotterdam voorbereid op de technologische revolutie?.

Corona versnelt de digitale transfor-matie en dwingt bedrijven daarom te innoveren. Samen met Rotterdamse ondernemers is gekeken of de stad klaar is voor de digitale toekomst.

 

Na een turbulent jaar is de onzekerheid voor het bedrijfsleven groot. De coronacrisis raakt bedrijven niet alleen op de korte termijn, maar heeft ook een structurele impact. Digitale technologieën veranderen businessmodellen van bestaande bedrijven en brengen kansen met zich mee voor nieuwe modellen, waardoor vele sectoren versneld transformeren.

 

De combinatie van veranderingen op de korte termijn en de digitale transformatie kenmerkt het jaar 2021 en de jaren erna. Een voorbeeld is de horeca, die hard is geraakt door de coronamaatregelen. Veel horecabedrijven zullen hun activiteiten moeten beëindigen, anderen zullen in staat zijn om hun businessmodel aan te passen, bijvoorbeeld door maaltijden thuis te bezorgen. Op langere termijn is daarom groei te verwachten van afhaalbedrijven met digitale businessmodellen.

 

Toekomstbestendig

Een aantal Rotterdamse ondernemers in diverse sectoren is gevraagd hoe zij een balans vinden tussen de corona-impact op korte termijn en de structurele digitale transformatie op lange termijn. Hoewel ondernemers gewend zijn om met onzekerheid en risico’s om te gaan, geven zij aan dat de huidige onzekere situatie zelfs voor hun een groot issue is dat veel aandacht vraagt. Het gaat dan vooral om de onvoorspelbaarheid van de coronamaatregelen en de timing ervan. Hiermee omgaan is een grote uitdaging. Tegelijkertijd wordt 2021 gezien als het jaar waarin de digitale transformatie versnelt. Dit gaat veel verder dan het digitaliseren van bestaande processen. Bestaande businessmodellen moeten worden geëvalueerd en aangepast, soms moet een succesvol bedrijf zelfs worden stopgezet om een nieuw bedrijf te bouwen. Maar om een nieuw bedrijf met een nieuw businessmodel te ontwikkelen is inzicht nodig in de belangrijkste digitale transformaties. Met de groep Rotterdamse ondernemers is een overzicht gemaakt van twaalf structurele ontwikkelingen die thans plaatsvinden en die alle onderdelen van businessmodellen raken.

 

De vraag of de Rotterdamse bedrijven toekomstbestendig zijn, geldt ook voor de stad zelf. In hoeverre is Rotterdam een goede stad voor de nieuwe combi van lokaal werken en wonen, en voor digitaal ondernemen? Wat is hierin belangrijk? En hoe verhoudt Rotterdam zich tot andere steden? Ook deze vragen zijn aan de groep voorgelegd. Ter illustratie is een aantal Rotterdamse ‘best cases’ beschreven, die aangeven op welke structurele ontwikkelingen kan worden ingezet, hoe kan worden omgegaan met de grote onzekerheden over economie en markten, en of Rotterdam voorbereid is op de digitale toekomst.

 

Twaalf fundamentele ontwikkelingen

Er zijn drie digitale basistechnologieën: Big Data, Internet of Things en Virtual Reality.

 

Big Data

Digitale bedrijven vergaren veel data over personen en bedrijven, clusteren de verkregen data die met behulp van algoritmen waarde krijgen, en verzilveren deze ‘waardevolle’ data door deze te verkopen. Een voorbeeld is Facebook dat de geclusterde data verkoopt aan adverteerders.

 

Internet of Things

Met sensors, GPS-navigatie, camera’s en andere technologieën zijn apparaten in staat met elkaar te communiceren zonder menselijke interventie. Een voorbeeld is het volledig geautomatiseerde logistieke centrum van Ocado in het Britse Andover.

 

Virtual Reality

De geavanceerde Virtual Reality (VR)-software wordt steeds meer toegepast in diverse bedrijfstakken, zoals in de architectuur, militaire trainingen en in het onderwijs. Waar bijvoorbeeld voorheen in de opleiding hartchirurgie met varkensharten werd gewerkt, is er nu VR-software om studenten te leren een chirurgische ingreep te verrichten. De toepassing van VR in andere sectoren wordt Augmented Reality genoemd. De digitale technologieën worden tevens gecombineerd met machines, wat twee nieuwe toepassingen oplevert: robots en 3-D Printing.

 

Robots

In de industriële productie wordt al lang met robots gewerkt ter ondersteuning of vervanging van menselijke arbeid. De verdere ontwikkeling van robotica plus digitalisering heeft echter geleid tot zeer geavanceerde robots. Een bekend voorbeeld is Atlas, een robot die al in staat is om salto’s achterover te maken, iets wat mensen pas na een lange training kunnen uitvoeren. Een van de gevolgen van robotisering is dat zij in de toekomst veel menselijke arbeid gaat vervangen.

 

3D Printing

Industriële productie is veelal massaproductie, en die krijgt geduchte concurrentie van 3D-printers. Steeds meer producten kunnen op locatie worden geprint, zoals scheepsschroeven, reserveonderdelen voor schepen, kleding en schoenen. Maar ook organisch materiaal kan inmiddels worden geprint, zoals been en huid, en de verwachting is dat in de toekomst ook organen zoals de lever kunnen worden geprint. Digitale technologieën hebben invloed op de marktwerking door vraag en aanbod digitaal te verbinden: Industry Platforms en Blockchains.

 

Industry Platforms

Een belangrijke toepassing van digitale technologieën zijn industry platforms, zoals Uber en Airbnb. Industry platforms matchen vraag en aanbod van producten en diensten, en kunnen daarom worden gezien als het digitaliseren van vele bestaande markten. We spreken hier ook wel over de ‘platform economie’.

 

Blockchains

Blockchains zijn digitale grootboeken (‘ledgers’) van activiteiten in een waardeketen. Als de spelers in een keten, zoals in de kledingindustrie, alle zakelijke transacties op dezelfde blockchain registreren, dan kunnen zij allemaal gebruikmaken van dezelfde correcte informatie. Bovendien worden alle voorgaande mutaties bewaard, en kunnen na onderlinge afstemming transacties worden teruggedraaid. De relatieve waarde van de diverse activiteiten in de keten (verkoop, productie, transport) wordt uitgedrukt in een digitale eenheid: een cryptocurrency zoals de bitcoin.

 

Smart sustainable

Duurzaamheid is voor de meeste organisaties nog vele jaren een strategisch thema. In grootstedelijke gebieden zoals Rotterdam wordt duurzaamheid veelal gekoppeld aan digitale technologieën. Vaak wordt dit aangeduid met ‘smart sustainable cities’.

Best case: Juuve

Met de app van Juuve kan eenvoudig een deelauto worden besteld. ‘Wij willen de stad teruggeven aan de Rotterdammer’, zegt Niki Sie, co-founder en CEO van Juuve. Als alternatief voor eigen autobezit heeft het delen van auto’s als grote voordeel dat het de impact van auto’s op de stad vermindert. Er zijn veel minder parkeerplaatsen nodig, zowel voor bewoners als voor bezoekers van de stad. Auto’s staan nu vooral stil en nemen daarmee stadsruimte in.

 

Juuve haakt in op een structurele trend van bezit naar gebruik. En door de Corona crisis mijden steeds meer mensen het openbaar vervoer. Niki Sie verwacht dan ook een versnelling van de groei. Bovendien kan de electrische deelauto bijdragen aan de verduurzaming van het vervoer. Er wordt met verschillende partners samengewerkt om de droom te realiseren, zoals met Heijmans en Blauwhoed om deelmobiliteit te integreren bij nieuwbouw. Voor de Gemeente Rotterdam is Juuve een ideale samenwerkingspartner, omdat het helpt om maatschappelijke doelstellingen te realiseren.

Kunstmatige intelligentie

In 1996 verloor wereldkampioen schaken Gary Kasparov de schaakwedstrijd van Deep Blue, de schaakcomputer van IBM met hierin de eerste generatie kunstmatige intelligentie (ai). Dit wordt als het begin van een nieuw tijdperk gezien: dat van kunstmatige levensvormen. Waar robots en 3D-printers fysiek werk van mensen vervangen, concurreren de ai-toepassingen met de menselijke hersenen. Bovendien leidt de combinatie van ai met andere technologieën tot kunstmatige levensvormen, en komen er combinaties van menselijke eigenschappen en ai. Deep Blue was een vroege versie van ‘rule-based artificial intelligence’. De supercomputer bevatte de schaakregels en alle schaakpartijen, en leerde beter en sneller te schaken dan de beste schaker ter wereld. Hiernaast is een andere vorm van kunstmatige intelligentie ontwikkeld die patronen kan herkennen: ‘pattern-based artificial intelligence’. Dit is ook de manier waarop mensen leren. Naar verwachting zal pattern-based artificial intelligence over ruwweg tien jaar de intelligentie van de mens evenaren of overtreffen.

 

Machine Learning

Als ai wordt gecombineerd met digitale technologieën, dan ontstaan er systemen die zonder de mens intelligentie kunnen toevoegen aan datasets: machine learning. Zo kunnen Watson en Ross van IBM net als medische en juridische professionals diagnoses stellen en oplossingen voorstellen. Machine learning heeft invloed op mensen die een professioneel beroep hebben, zoals medici, juristen en accountants.

 

Digital Twins

De combinatie van virtual reality, big data en ai doet de grens tussen de reële en de virtuele mens vervagen. In China is een ‘Artificial Intelligence Anchor’ gepresenteerd: een menselijk uitziend hologram dat door algoritmen geselecteerd nieuws voorleest. De gelaatsuitdrukkingen die bij het voorlezen horen, worden ook getoond. Elk mens kan hiermee een virtuele versie van zichzelf krijgen of van een ander maken.

 

Intelligente robots

Door het combineren van robots en kunstmatige intelligentie ontstaan intelligente robots. Een voorbeeld is Sophia, die bekendheid kreeg vanwege het verworven staatsburgerschap van Saoedi-Arabië. Door het gezicht te veranderen worden inmiddels verschillende mensen uitgebeeld, zoals Albert Einstein. De hoogte van kunstmatige intelligentie van de ‘robotic beings’ staat nog niet op het menselijk niveau, maar de combinatie van robotica en ai zal tot steeds meer in staat zijn.

 

Brain-computer interfaces

Het onderscheid tussen mens en computer gaat verminderen door het koppelen van computers aan de menselijke hersenen: ‘brain-computer interfaces’. Een voorbeeld is de onderneming Neuralink, opgericht door Elon Musk. Musk voorziet op termijn een versmelting van menselijke intelligentie en kunstmatige intelligentie. Hij ziet het zelfs als een noodzakelijke ontwikkeling voor de mensheid om het intellect van kunstmatige levensvormen bij te kunnen houden. Neuralink beoogt computers direct op menselijke hersenen aan te sluiten.

Best case: Cruisereizen

Het Rotterdamse CruiseReizen.nl was tot de Corona crisis de snelst groeiende reisorganisatie met zeecruises als specialisme. De website maakt het mogelijk om online een cruise vakantie te boeken, heel snel last-minu-te cruises te vinden, en te zien waar de schepen varen. Maar ondanks het moderne business model en de hoge klantvriendelijkheid zorgde de Corona crisis ervoor dat de jaaromzet van bijna 20 miljoen euro verdampte. CEO Faizal Siddiqui is echter niet bij de pakken gaan neerzitten. De klanten, digitale kennis en werknemers zijn onmiddellijk op andere activiteiten gericht zoals op Plannen.nl dat het mogelijk maakt om een lesauto in te plannen.

 

Als structurele ontwikkeling ziet Faisal Siddiqui dat gezondheid, hygiene en menselijke interacties belangrij-ker worden. Menselijke communities worden steeds meer het startpunt van economische activiteiten en de bron van zingeving. Winstgevendheid en verantwoordelijkheid gaan steeds meer samen in bedrijven van de toekomst.

Lokaal digitaal

De coronacrisis heeft de structurele ontwikkeling richting digitalisering versneld. Waar voorheen vergaderingen vooral fysiek plaatsvonden is thans digitaal de norm en dan vooral vanuit huis. De afname van het aantal fysieke afspraken heeft ook gevolgen voor de economie. Zo is het aantal vervoerskilometers en vliegbewegingen structureel gedaald. Voor een toenemend aantal activiteiten lijkt het erop dat digitalisering ervoor zorgt dat het niet uitmaakt waar de werkzaamheden fysiek worden verricht. Maar bij nadere bestudering blijkt de lokale context juist heel belangrijk te zijn in het digitale tijdperk. De lokale context wordt zelfs steeds belangrijker, zowel voor werk als voor privé.

 

De eerste belangrijke lokale factor is de digitale infrastructuur. Voor hun digitale businessmodel hebben techbedrijven, startups, incubators en transformerende ondernemingen een goede digitale infrastructuur nodig. En gelet op de snelle groei van digitale activiteiten zal het belang van deze factor nog verder toenemen. Weliswaar levert een goede digitale infrastructuur geen blijvend concurrentievoordeel op, maar als voorwaarde is het onontbeerlijk. De tweede lokale factor is een dynamisch innovatieklimaat. Voor het ontwikkelen van innovaties zijn goede en hoogopgeleide mensen nodig, en een publieke context die openstaat voor veranderingen. De aanwezigheid van technische en economische universiteiten is onontbeerlijk. Daarnaast moet de bestuurlijke en publieke context ten minste niet remmen, en liefst ook innovaties faciliteren. Als derde lokale factor geldt de internationale oriëntatie en de toegankelijkheid voor mensen van buiten Nederland. De vierde factor is de aantrekkelijkheid om te wonen en te leven. Digitaal werken betekent veel thuiswerken en daardoor neemt het belang van de kwaliteit van leven en wonen in de lokale omgeving toe. De kwaliteit en prijs van huisvesting, de efficiëntie van lokaal transport en toegang tot luchthavens zijn belangrijk, naast de dynamiek van de stad.

Best case: Cevinio

Cevinio helpt bedrijven om facturen sneller te kunnen verwerken en uit te betalen aan leveranciers. Met merken als InvoiceBlox, InvoiceSharing en Tblox maakt het bedrijf gebruik van de nieuwste generatie kunstmati-ge intelligentie. De algoritmes koppelen inkomende facturen aan purchase orders, voert automatisch controles uit en boekt de facturen in. Door overbodige stappen in het crediteuren-verwerkingsproces te reduce-ren verloopt het factuurproces binnen organisaties tot wel vijf keer zo snel, met bovendien verbeterde compliance en controleerbaarheid. Het zelflerende systeem werkt samen met bestaande systemen als SAP en Oracle. Er worden facturen in meer dan 90 landen verwerkt, met klanten als Alliance Global Investors, OMV Petrom and APA Nova (Veolia).

 

De klanten van Cevinio bevinden zich in de hele wereld, en de implementatie van de software vindt lokaal plaats met de partners Accenture, EY, KPMG, Deloitte en PwC. CEO Jeroen Volk ziet dat vanwege Corona vanuit huis werken steeds normaler wordt en vliegen bijzonder. Er wordt steeds meer werk lokaal verricht, terwijl de support afdeling zich in Manilla bevindt waar de prijs-kwaliteit van de mensen het hoogste is: het beste van ‘global’ en ‘local’ dus. Het hoofdkwartier bevindt zich in Rotterdam. De stad heeft volgens Jeroen Volk alles wat belangrijk is: goede en hoogopgeleide mensen door de nabijheid van de TU Delft en de Erasmus Universiteit, een goede digitale infrastructuur, en – het belangrijkste – een ‘goede vibe’. Rotterdam is dynamisch, modern en internationaal.

Conclusie

We leven en werken in een tijd waarin bedrijven, sectoren en de economie als gevolg van digitale technologieën een fundamentele transformatie ondergaan. Tegelijk zorgt de coronacrisis voor veel onzekerheid. De combinatie van de structurele ontwikkeling en de korte termijn onzekerheid stelt ondernemers voor grote uitdagingen. Ontkomen aan deze bijzondere combinatie is onmogelijk. De context is daarbij cruciaal: het gaat om het samengaan van lokaal (werken en wonen) en globaal (digitaal ondernemen). Uit gesprekken met Rotterdamse ondernemers en werknemers van buiten Nederland is geconcludeerd dat Rotterdam een goede context biedt om sterker uit deze bijzondere tijd te komen.

Lokaal Digitaal Rotterdam

Volgens Rodrigo Barbosa, geboren en getogen in Caracas, Venezuela, en gewoond en gewerkt in diverse steden, is de digitale infrastuctuur van Rotterdam vergeleken met andere steden heel concurrerend. Bovendien bewegen de gemeentelijke organisaties graag mee zonder daar veel woorden aan vuil te maken. ‘Geen woorden maar daden’ zegt deze ‘Rotterdammer’.

 

Amerikaan Ryan Mrhen, in Rotterdam sinds 2017, voegt hieraan toe dat er in Rotterdam heel goede mensen te vinden zijn door de nabijheid van de TU Delft en de Erasmus Universiteit.

 

Het is Rodrigo opgevallen dat Rotterdam in de basis al internationaal is door de culturele signatuur als havenstad, en in combinatie met de Nederlandse vriendelijkheid voor diversiteit en varieteit is de stad een aantrekkelijke locatie voor internationale ondernemingen.

 

Ryan vat samen dat Rotterdam de voordelen van een kleine stad combineert met die van een metropool. De levens-standaard is hoog, wat de nadelen van de hoge belastingen ruimschoots compenseert: ‘Rotterdam is a cool city’. En Rodrigo zet Rotterdam op de eerste plaats van favoriete steden om te werken en te wonen, vóór Hamburg, Sevilla en Salzburg.

Download origineel
Terug naar boven