Plek voor de stad en haven.

Voor een succesvolle energietransitie heeft de haven van Rotterdam voldoende ruimte nodig. Dat wordt, mede door de toenemende populariteit van de stad, een grote uitdaging.

Wereldwijde ontwikkelingen, zoals de automatisering en digitalisering, de overgang van fossiele naar duurzame energie en ander gebruik van grondstoffen, zullen het Rotterdamse haven- en industriecomplex fundamenteel veranderen. De functies als mondiale logistieke draaischrijf en industriecluster zullen van Europees belang blijven, maar krijgen een nog efficiëntere, duurzamere en meer digitale vorm.

Met de ondertekening van het klimaatakkoord van Parijs staat Nederland voor de uitdaging om onze economie en samenleving binnen dertig jaar CO2-neutraal te maken. De Rotterdamse haven kan een belangrijke rol spelen in deze transitie. Door de aanwezigheid van wereldklasse bedrijven in de energie-intensieve industrie, een innovatief ondernemingsklimaat en toonaangevende kennisinstellingen kan de haven vooroplopen bij het ontwikkelen en toepassen van technieken die de Nederlandse economie tot 2050 vrijwel CO2-neutraal maken.

Het zekerstellen van voldoende ruimte voor de transitie van het haven- en industriecomplex wordt de komende jaren een grote uitdaging. Gezien de toenemende populariteit van Rotterdam en de gemeenten in de regio, zal de druk op de beschikbare fysieke en milieugebruiksruimte in de regio toenemen. Dit vraagt om een goede balans tussen de fysieke en milieugebruiksruimte voor de ontwikkeling van het haven- en industriegebied, goede bereikbaarheid en ruimte voor een aantrekkelijke en gezonde leefomgeving en een groeiende stad.

Haven- en industriegebied

De energietransitie zal naar verwachting niet leiden tot minder vraag naar fysieke- en milieugebruiksruimte. Enerzijds zullen bestaande bedrijven en nieuwe industrie een tijd lang naast elkaar opereren en vragen om geschikte terreinen. Ook is er ruimte nodig voor het uitbreiden van de energieinfrastructuur voor warmte, stoom, CO2 en elektriciteit als randvoorwaardelijke eerste stap voor de transitie naar een CO2-neutraal havencomplex. Tegelijk met de vernieuwing van bestaande bedrijven en het bijbehorend transport zet het Havenbedrijf maximaal in op verbreding van de activiteiten in het haven- en industriecomplex. Zo kan de robuustheid worden vergroot en kan de haven maatschappelijke waarde blijven creëren.

Door verdergaande clustering van bestaande en nieuwe bedrijven kunnen de fysieke ruimte, voorzieningen, (rest)stromen en milieugebruiksruimte intensiever en zo efficiënt mogelijk benut worden. Anderzijds worden de milieukarakteristieken van deze nieuwe activiteiten en daarmee de benodigde gebruiksruimte – bijvoorbeeld als gevolg van de toepassing van nu nog onbekende technologieën – pas in de loop van de tijd duidelijk. Een reductie van de CO2-uitstoot betekent dan ook niet automatisch een afname van milieueffecten zoals de geluidbelasting in de woonomgeving.

Nieuwe maakindustrie

Door de veranderingen die de transities met zich meebrengen raken havengebied en het stedelijke gebied steeds meer met elkaar verbonden. Haven en stad versterken elkaar daarbij en bieden een vruchtbare bodem voor innovatieve havengerelateerde industrie, nieuwe maakindustrie en zakelijke dienstverlening. De ontwikkeling van nieuwe haven-gerelateerde activiteiten kan daarbij ook een vervaging van de scheidslijn tussen traditionele haven- en stedelijke functies betekenen. Groeimarkten, zoals de maritieme maakindustrie, hebben juist de nabijheid van de stedelijke economie nodig en andersom profiteert de stedelijke economie van de haven. Aan de ene kant versterkt een intensieve verbinding de vitaliteit van zowel haven als regio. Anderzijds kan mogelijk spanning ontstaan tussen ruimte voor wonen en ruimte voor de maakindustrie, en dan speciaal de maakindustrie die zich minder laat mengen met wonen.

Een voorbeeld van de groeiende verwevenheid is het Makers District, bestaande uit havengebieden RDM en Merwe-Vierhavens (M4H). De krachtige combinatie van wonen, ruimte voor uiteenlopende (havengerelateerde) bedrijvigheid, van grote corporates tot startups, en onderzoeksinstellingen is een vruchtbare bodem voor innovatie. In dit levendige gebied met een breed scala aan voorzieningen, cultuur en evenementen, groeien jonge bedrijven uit tot grote gevestigde ondernemingen en worden nieuwe technologieën uitgedacht, getest en toegepast.

Wonen en werken en goede bereikbaarheid

Het aanbod van voldoende en goed opgeleid personeel blijft een belangrijke voorwaarde voor een geslaagde transitie en voor nieuwe bedrijven die zich in onze regio willen vestigen. De benodigde talentvolle mensen willen in een gezonde en veilige leefomgeving wonen. Dat vraagt ook ruimte, niet alleen fysieke ruimte voor het realiseren van nieuwe woningen, maar ook ruimte op het gebied van bereikbaarheid en leefomgevingskwaliteit.

Woongebieden dicht bij het havengebied beïnvloeden de ontwikkelruimte van de haven, terwijl de haven ook het woon- en leefklimaat in deze woongebieden beïnvloedt. Dit pleit voor verdichting en vernieuwing van het bestaande stedelijke gebied waar dat mogelijk is en geconcentreerde (nieuwe) woningbouw langs bestaande (ov)-infrastructuur. Verder kan integraliteit tussen de woningbouwopgave, versterking van de economische toplocaties en investeringen in hoogwaardig ov- en fietsvoorzieningen een uitkomst bieden, en bijdragen aan het vinden van een goede balans tussen ruimte voor een groeiende stad enerzijds en de ontwikkeling van het haven- en industriegebied anderzijds.

De toenemende hoeveelheid woningen en bijbehorend stijgend aantal verkeersbewegingen verhogen ook de druk op de weginfrastructuur. Samen met toekomstige veranderingen op het vlak van de mobiliteit zullen er zonder specifieke aandacht knelpunten ontstaan voor wegen, vaarwegen, spoorwegen en het OV die de concurrentiepositie van de Rotterdamse haven negatief beïnvloeden.

Op de kaart is de ontwikkeling in de diverse deelgebieden van de Rotterdamse haven weergegeven en worden enkele knelpunten benoemd.

FIGUUR 1: RUIMTE IS EEN KRITISCHE SUCCESFACTOR VOOR DE TRANSITIE VAN DE HAVEN
BRON: HAVENBEDRIJF ROTTERDAM
Terug naar boven

Bekijk meer cijfers

Bekijk het EVR dashboard