Herboren Rotterdam heeft de wind in de zeilen.

Decennialang had Rotterdam het lastig, maar sinds enkele jaren vertoont de stad nieuw elan. De Rotterdamse economie groeit over de volle breedte harder dan gemiddeld.

Rotterdam is de spil van Rijnmond/Drechtsteden, een van de grootste stedelijke regio’s in Nederland (zie figuur 1). De regio beslaat het zuidelijke deel van Zuid-Holland en is sterk op Rotterdam georiënteerd voor wat betreft werkgelegenheid, detailhandel, vrijetijdsvoorzieningen, onderwijs en woonruimte. Rijnmond/Drechtsteden telt ruim 1,8 miljoen inwoners en biedt een werkgelegenheid van bijna 1389.000 banen (2017).

FIGUUR 1: RIJNMOND/DRECHTSTEDENAantal inwoners en banen per ha landoppervlak in standaarddeviaties t.o.v. NL (7,5) 2017
BRON: ABF

De regio beslaat 5% van het Nederlandse landoppervlak, maar is goed voor 9% van het bebouwde areaal, 10% van de werkgelegenheid en 11% van de bevolking. De grootstedelijke omvang en dichtheid van Groot-Rotterdam zijn het resultaat van de zeer sterke economische en demografische groei, die de regio sinds de opening van de Nieuwe-Waterweg heeft doorgemaakt. Rijnmond/Drechtsteden ontwikkelde zich tot de belangrijkste overslaghaven van Noordwest-Europa en de grootste concentratie van logistieke en industriële bedrijvigheid in Nederland.

Van ‘bovenaan de verkeerde lijstjes’…

Globalisering, technologische vernieuwingen en emancipatie hebben ervoor gezorgd dat het tempo van de banengroei in Nederland sinds de economische crisis van de jaren tachtig is toegenomen. Tegelijkertijd is het karakter van de economie en de eisen die zij stelt aan haar vestigingsplaats veranderd. Door de opkomst van de diensteneconomie con- centreert de werkgelegenheid zich in steden en stedelijke regio’s. Rotterdam en Rijnmond/Drechtsteden hadden echter moeite om een plaats te verwerven in de nieuwe diensteneconomie. Hierbij speelde zowel de samenstelling van de bedrijvigheid als het vestigingsklimaat in het gebied een rol (zie box Shift share).

Box Shift-share

Het tempo waarin de werkgelegenheid zich ontwikkelt, varieert per sector door verschillen in arbeidspro- ductiviteit en innovatie. De sectorsamenstelling in een gebied is dan ook van invloed op de ontwikkeling van de werkgelegenheid in dat gebied. Hiernaast speelt ook het vestigingsklimaat een rol: het geheel van omstandigheden buiten de onderneming die wel van invloed zijn op het presteren van die onderneming, maar die ze niet zelf kan beïnvloeden. Op nationaal niveau zijn bijvoorbeeld het macro-economisch beleid en het belastingregime van belang. Op regionaal niveau spelen vooral de ligging in het land, de omvang van de arbeids- en afzetmarkt, de variatie in toeleveranciers en afnemers en het woon- en leefklimaat een rol. Op lokaal niveau zijn beschikbaarheid van bedrijfsruimte en bevolkingsontwikkeling relevant.

De figuren 2 en 3 geven sinds het midden van de jaren negentig, respectievelijk sinds het einde van de jongste economische crisis, de gerealiseerde groei in Rijnmond/Drechtsteden en Rotterdam weer ten opzichte van de groei die zij zouden hebben gekend als de werkgelegenheid er even sterk was toegenomen als landelijk (= lichtblauwe bol Nederland = 100%). De bolgrootte voor Rijnmond/Drechtsteden en Rotterdam is het resultaat van deze verwachting (100%), de invloed van de sectorstructuur en de invloed van andere factoren (= vestigingsklimaat en ondernemerschap). Hoe kleiner de bol, des te lager het groeitempo. De kleur van de bollen geeft aan of het groeitempo in Rijnmond/Drechtsteden en Rotterdam hoger was dan landelijk (blauw) of lager (rood).

De samenstelling van de Rotterdamse werkgelegenheid was weliswaar gunstig voor groei, maar Rotterdam kampte langer met ‘stedelijk verval’ dan andere steden. De ontwikkeling van de zakelijke dienstverlening was relatief zwak en hetzelfde geldt voor verzorgende activiteiten, doordat de omslag van bevolkingsdaling naar -groei en de toename van het aantal welvarende inwoners in Rotterdam lang op zich lieten wachten. Intussen kampten industrie en logistiek met een flinke daling van de werkgelegenheid. Dit waren de jaren dat ‘Rotterdam de verkeerde lijstjes aanvoerde’, zoals de burgemeester destijds stelde. In het Rotterdamse ommeland nam de werkgelegenheid de afgelopen decennia wel sterk toe. De regio Rijnmond/Drechtsteden combineert een gunstige sectorstructuur met een gunstig vestigingsklimaat (zie figuur 2). Het aandeel van zakelijke diensten en logistiek in de werkgelegenheid is fors en de regio heeft een forse omvang, ligt centraal in het land en vertoont een stevige bevolkingsgroei. De sterke werkgelegenheidsgroei was vooral gebaseerd op verzorgende activiteiten: detailhandel, horeca, onderwijs en zorg.

FIGUUR 2: SAMENSTELLING ONTWIKKELING WERKGELEGENHEID 1996 - 2017
BRON: LISA, BEWERKING RABOBANK

… naar volop grootstedelijke groei

Ook de jongste economische crisis lijkt een buigpunt te zijn geweest in de ontwikkeling van het karakter van de Nederlandse economie. Het aandeel van zakelijke dienstverlening en zorg in de groei van de werkgelegenheid is afgenomen, het aandeel van horeca, industrie en bouw nam juist toe. Het tempo van de ‘verdienstelijking’ van de economie lijkt hierdoor wat af te zwakken. Bovendien concentreert de werkgelegenheid zich nog sterker in steden en stedelijke regio’s dan de afgelopen decennia het geval was. Dankzij het onverminderd gunstige vestigingsklimaat neemt de werkgelegenheid in de regio Rijnmond Drechtsteden nog altijd sterker toe dan gemiddeld (zie figuur 3). Anders dan voorheen vertoont nu ook de stad Rotterdam een forse banengroei dankzij een omslag in het vestigingsklimaat. De werkgelegenheid neemt in alle sectoren sterker toe dan gemiddeld: in de oude basis van industrie en logistiek, in hét kenmerk van de grootstedelijke economie – de zakelijke diensten – én in de verzorgende activiteiten detailhandel, horeca, onderwijs en zorg. Hierbij spelen de recente bevolkingsgroei en toename van het aantal welvarende en ondernemende inwoners een rol. Rotterdam heeft eindelijk de wind weer volop in de zeilen.

FIGUUR 3: SAMENSTELLING ONTWIKKELING WERKGELEGENHEID 2014 - 2017
BRON: LISA, BEWERKING RABOBANK

Blik op de nabije toekomst: het kan verkeren

Als het sterk toegenomen tempo van de landelijke banen- groei sinds het einde van de jongste economische crisis zich handhaaft, zou – gegeven de huidige bijdrage van sectorstructuur en vestigingsklimaat – de werkgelegenheid in Rijnmond/Drechtsteden tot 2022 met ruim 40.000 banen (+4,6%) kunnen toenemen en in Rotterdam met ruim 20.000 banen (+6,0%).

Stad en regio zouden qua banengroei deel blijven uitmaken van de top van gemeenten, respectievelijk regio’s. Als de landelijke werkgelegenheidsontwikkeling echter weer terugvalt naar het afvlakkende trendmatige pad van de afgelopen decennia zou de regio Rijnmond/Drechtsteden de komende vijf jaar een toename van de werkgelegenheid met slechts 4.300 banen (+0,7%) mogen verwachten en Rotterdam met slechts 1.500 banen (+0,5%). In dit geval zou de regio nog wel, maar de stad niet langer meer behoren tot de kopgroep van regio’s, respectievelijk gemeenten, qua werkgelegenheidsontwikkeling.

Terug naar boven

Bekijk meer cijfers

Bekijk het EVR dashboard