Naar een arbeidsmarkt voor iedereen.

Eén op de vijf werkenden in Rotterdam is laagopgeleid. Deze grote groep kan haar kwetsbare positie op de arbeidsmarkt verbeteren door nieuwe vaardigheden te leren.

We zijn de afgelopen jaren druk bezig geweest om vergezichten met elkaar te delen. Vergezichten over de toekomst van onze maatschappij en van de arbeidsmarkt in het bijzonder. Meestal verschillen ze niet van elkaar. We zien veel verandering door demografische ontwikkelingen. Technologie beïnvloedt niet alleen ons werk maar haalt ook complete businessmodellen overhoop. Mondialisering zet door en tegelijkertijd zien we dat de regio een belangrijke rol aan het innemen is.

We zijn op zoek naar een nieuwe ‘maat der dingen’. Waar vroeger sector en bedrijf centraal stonden, zien we nu dat ketens en netwerken de nieuwe structuur vormen. Naast demografie, technologie en mondialisering is duurzaamheid een van de grote vraagstukken van deze tijd. Vaak spitsen die vraagstukken zich voornamelijk toe op het ‘planet’ deel. Wat ons betreft zouden we ons veel meer ook op het mensendeel van dit vraagstuk moeten focussen. Waarom? Omdat de mens een bepalende factor is in de ontwikkelingen die hierboven worden beschreven. Dus niet de maat der dingen, maar de menselijke maat. Kortom, we zijn het op hoofdlijnen eens over de grote ontwikkelingen. De vraag is: gaan we er ook echt iets mee doen? Van woorden naar daden…

De moderne arbeidsmarkt

De toekomst van de arbeidsmarkt wordt vaak geschetst als een dynamische wereld waarin zelfstandige professionals zich in los-vast verbanden organiseren. We noemen dit toekomstbeeld, dat uitgaat van de flexibiliteit en zelfstandigheid van werkenden, ook wel het hybridiseren van de arbeidsrelatie. Dit klinkt positief, maar is het voor iedereen haalbaar? Wat is bijvoorbeeld de rol van werkgever in die veranderde situatie? Welke rol spelen platformen in deze digitale tijd? De techniek van een platform maakt dat mensen op een mooie manier aan werk gekoppeld worden. Aan de andere kant holt het in zekere zin onze werkzekerheid en sociale zekerheid uit. ‘Iedereen eigen ondernemer’, willen we dat?

Neem de ‘blue collar’ werkers. Er bestaat vandaag de dag binnen die groep een zichtbare tweedeling. Enerzijds zijn er de specialisten, een gewilde en zelfstandige groep. Aan de andere kant vinden we een grote groep mensen met weinig of geen opleiding. In branches als de logistieke dienstverlening zien we dat deze laatste groep erg kwetsbaar is. Dat komt door technologische ontwikkelingen, maar ook door de flexibilisering van de arbeidsmarkt in deze branche. Werknemers zijn constant op zoek naar werk of noem het opdrachten. De opdracht mag kort of lang zijn, de wens van deze kwetsbare groep is eenduidig: als zekerheid van werk en inkomen maar op een of andere manier gewaarborgd is.

Zwakke positie laagopgeleiden

Laagopgeleiden komen moderne werkrelaties en daarmee de moderne arbeidsmarkt als eerste tegen. Ze vormen de basis van de arbeidsmarkt. Zo is ruim één vijfde van de Rotterdamse beroepsbevolking laagopgeleid en is het aandeel personen dat onder de armoedegrens leeft ververtegenwoordigd in deze groep. In Rotterdam leeft ruim 15% van de huishoudens minimaal een jaar onder de lage-inkomensgrens, het hoogste aandeel van alle gemeenten in Nederland.

Dat laagopgeleiden een kwetsbare groep vormen, ziet u in onderstaande cijfers.
BRON: CBS

Nu een vaste baan niet langer de norm is en flexibilisering de standaard, ontstaan nieuwe situaties. Situaties waarvan we ons oprecht moeten afvragen wat ons antwoord is. Wie gaan er samenwerken? Wie bouwt aan een moderne arbeidsmarkt waarin sociale zekerheid de norm is en blijft. Wie komt met echte sociale innovaties? Voor de doelgroep aan de basis zouden we verbeteringen op drie niveaus moeten organiseren:

1. Technische vaardigheden om het werk te kunnen doen: We moeten ons afvragen of mensen een opleiding aankunnen. Groeien ze niet veel meer door de werkervaring die ze opdoen? Die werkervaring moeten we dan wel op een goede manier verzilveren. De arbeidsmarkt verandert zo dat we kort opleiden en werkervaring veel meer
zouden willen afwisselen.

2. Vaardigheden om als werknemer te kunnen functioneren: Dit noemen we de werknemersvaardigheden: het aankunnen van regelvrijheid, het verdragen van aansturing, maar ook in een team kunnen werken, op tijd kunnen komen, et cetera.

3. Vaardigheden om een leven en een loopbaan vorm te kunnen geven: Helaas is dit een vaardigheid die ongeacht opleidingsniveau maar weinig mensen gegeven is. Dat heeft te maken met het stelsel waarin we de laatste honderd jaar gefunctioneerd hebben. We hoefden eigenlijk niet te ontwikkelen op dit vlak, de maatschappij vroeg heel weinig van ons.

Investeer in jezelf, investeer in je (flexibele) werknemer

Is opleiding de sleutel tot een betere positie van deze doelgroep? Opleiden is belangrijk, maar slechts een deel van de oplossing. De vraag is: op welke manier komen mensen aan werk? Hoe leren we ze op de arbeidsmarkt te blijven? En als dat even niet kan, hoe vullen we die periode van het zoeken naar werk dan in? Hoe bieden we hen voldoende inkomen? Er moet op meerdere fronten iets veranderen. Dit vergt inspanning van zowel het individu, de werkgever als de gemeente. Opleiden op de traditionele manier kent knelpunten. Vanuit het oogpunt van werkgevers is de kortetermijnvisie leidend: opleiden duurt nu te lang en men vreest dat de betaalde opleiding bij ‘de buren’ verzilverd gaat worden. Werknemers hopen eigenlijk nog steeds dat een keer opleiden genoeg is voor de rest van hun loopbaan. Men heeft een hekel aan school en vreest examens. We moeten dus nieuwe manieren van leren bedenken. En nagaan hoe we
ervaring echt verzilveren, op zoek naar andere manieren van groei en leren in het werk.

Wie is er nu verantwoordelijk voor om dat te organiseren? Vroeger stapte een medewerker een organisatie binnen en bleef daar tot zijn pensioen. Tijden zijn veranderd. De vraag die voor ons ligt is: kunnen we met elkaar werknemers een leven en loopbaan bieden? Een die ze op een waardige manier kunnen vormgeven? Het is de hoogste tijd dat we de inzichten die we de afgelopen jaren met elkaar hebben gedeeld om gaan zetten in daden. De arbeidsmarkt die voor ons ligt, moet ook een veilige arbeidsmarkt zijn voor alle werkenden.

Terug naar boven

Bekijk meer cijfers

Bekijk het EVR dashboard